Türkiye’de Enerji Kaynakları ve Santralleri

Taş kömürü, linyit, petrol, doğal gaz, hidrolik, jeotermal, rüzgar, asfaltit ve nükleer enerji kaynakları ve santralleri, Türkiye’de bu kaynakların kullanım alanları çıkarıldığı yerler konusu ÖSYM’nin sınavlarda coğrafya dersi sorularında en sevdiği konulardandır. Özellikle “Türkiye’de Enerji Kaynakları” konusunda KPSS ‘de her yıl mutlaka en az bir tane soru gelmektedir. Ayrıca bu başlıklar AYT COĞRAFYA ve 11. SINIF COĞRAFYA konuları arasında bulunuyor.

Enerji Kaynaklarının Sınıflandırılması

Enerji kaynaklarını sınıflandırırken yenilenebilir (tükenmeyen) ve yenilenemez (tükenen) kaynaklar olarak iki ana grup altında inceleyebiliriz.

Yenilenebilir Enerji Kaynakları Nelerdir?

Doğada her zaman bulunabilen ve hiç tükenmeyecek olan enerji kaynaklarıdır. Bu kaynaklar genellikle çevre dostu enerji kaynaklarıdır.

  • Güneş enerjisi
  • Biyokütle enerjisi
  • Jeotermal enerji
  • Hidrolik enerji
  • Rüzgar enerjisi yenilenebilir yani tükenmeyen enerji kaynaklarıdır.

Yenilenemeyen Enerji Kaynakları Nelerdir?

Doğada belirli bir miktarda bulunan ve tükendiği taktirde tekrar yenilenemeyecek olan enerji kaynaklarıdır.

  • Taş kömürü
  • Linyit kömürü
  • Petrol
  • Doğal gaz
  • Nükleer enerji kaynakları yenilenemeyen (tükenen) enerji kaynaklarıdır.

Bu kaynaklar genellikle fosil enerji kaynaklarıdır ve kullanıldığında çevreye yenilenemeyen enerji kaynaklarına göre daha fazla zarar verirler.

Yenilenemeyen enerji kaynakları içinde çevreye en az zarar veren kaynak DOĞAL GAZ ‘dır

Türkiye’de Elektrik Enerjisinde Kullanılan Enerji Kaynakları

Türkiye'de Enerji Kaynakları ve Santralleri 2

Türkiye’de Elektrik Enerjisi Üretiminde Kullanılan Enerji Kaynakları – 2019/

 

DİKKAT!
2018 yılında elektrik üretimimizin, %37,3’ü kömürden, %29,8’i doğal gazdan, %19,8’i hidrolik enerjiden, %6,6’sı rüzgârdan, %2,6’sı güneşten, %2,5’i jeotermal enerjiden, ve %1,4’ü diğer kaynaklardan elde edilmiştir. Kaynak: https://www.enerji.gov.tr/tr-TR/Sayfalar/Elektrik
DİKKAT!
Ülkemizde yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımı henüz istenilen düzeye ulaşmadığı için petrol, doğal gaz, taş kömürü gibi fosil yakıtların ithalatının payı çok yüksektir.

Türkiye’de Taş Kömürü Yatakları ve Santralleri

  • Türkiye’de taş kömürü yatakları 1. jeolojik zamanda oluşmuştur.
  • Taş kömürü yatakları Zonguldak ve İnebolu (Kastamonu) arasında bulunur.
  • Bu bölgede çıkarılan taş kömürü Türkiye’nin ilk demir çelik fabrikası olan Karabük Demir Çelik ve Ereğli Demir Çelik fabrikalarında enerji kaynağı olarak kullanılır.
  • Bölgede demir madeni olmamasına rağmen demir çelik fabrikalarının açılmasının nedeni buradaki taş kömürü yataklarıdır.
  • Çıkan taş kömürünün önemli bir kısmı da Zonguldak’ta bulunan Çatalağzı Termik Santralinde elektrik enerjisi elde etmek için kullanılır.
  • Türkiye’de çıkarılan taş kömürü ihtiyacı karşılamadığı için ithal edilir.

Türkiye’de Linyit Kömürü Yatakları ve Santralleri

  • Türkiye’de linyit yatakları 3. jeolojik (Tersiyer) zamanda oluşmuştur.
  • Ülkemizde linyit madeni tüm bölgelerimizden çıkarılır. Rezervi bol madenlerimiz arasındadır. Çıkarılan linyit kömürünün %88’i termik santrallerde elektrik enerjisi elde etmek için kullanılır.
  • Linyitin taş kömürüne göre enerjisi daha düşüktür.

Türkiye’de Linyit Nerelerde Çıkar Nerelerde İşlenir?

Linyit Yatağan (Muğla), Soma (Manisa), Tavşanlık, Tunçbilek, Seyitömer (Kütahya), Nallıhan (Ankara), Dodurga (Çorum), Çeltek (Amasya), Afşin-Elbistan (Kahramanmaraş), Kangal (Sivas), Horosan (Erzurum), Çan (Çanakkale), Orhaneli (Bursa) illerinde çıkarılır.

Türkiye'de Enerji Kaynakları ve Santralleri 3

Türkiye’de bulunan linyit yatakları ve linyit ile çalışan enerji santralleri haritası

Yanıtlar:

Türkiye'nin Linyit Yatakları ve Santralleri Harita Alıştırması Cevapları
  1. Yatağan (Muğla)
  2. Soma (Manisa)
  3. Tavşanlı, Tunçbilek, Seyit ömer (Kütahya)
  4. Nallıhan (Ankara)
  5. Dodurga (Çorum)
  6. Çeltek (Amasya)
  7. Afşin-Elbistan (Kahramanmaraş)
  8. Kangal (Sivas)
  9. Horosan (Erzurum)
  10. Çan (Çanakkale)
  11. Orhaneli (Bursa)

Türkiye’de Petrol Yatakları ve Santralleri

  • Türkiye’deki ilk petrol Batman sınırları içerisinde bulunan Raman dağında bulunmuştur.
  • Diyarbakır, Siirt ve Adıyaman petrolün Türkiye’de çıkarıldığı diğer illerimizdir.
  • Türkiye’nin petrol üretimi tüketimini karşılayamaz bu yüzden Türkiye’de tüketilen petrolün %90’dan fazlası ithal edilir.
  • Irak, Suudi Arabistan, Nijerya , İran, Kazakistan Azerbaycan Türkiye’nin petrol ithal ettiği başlıca ülkelerdir.
  • Ham petrolü işleyen işletmelere petrol rafinerisi denir. Türkiye’deki petrol rafinerileri; Batman, İzmir (Aliağa), İzmit (Tüpraş), Kırıkkale (Orta Anadolu) illerimizde bulunur.
Türkiye’de petrol ve türevleri ile çalışan 56 tane elektrik santrali bulunmaktadır.

Türkiye’de kurulu olan petrol enerji santrallerine bu bağlantıdan ulaşabilirsiniz.

Türkiye’de Doğal gaz Yatakları ve Santralleri

  • Türkiye doğalgaz rezervleri bakımından fakir bir ülkedir.
  • Ülkemizde tüketilen doğalgazın sadece %2 ‘si kendi sınırlarımız içinde çıkarılmaktadır. Bu yüzden dışa bağımlı olduğumuz ve ithal ettiğimiz enerji kaynaklarımızdan birisidir.
  • Doğalgaz konutların ısıtılmasında ayrıca ülkemizde üretilen elektrik enerjisinin yaklaşık %30’unun üretilmesinde kullanılmaktadır.
  • İthal edilen doğal gazın yarısından fazlası Rusya’dan alınmaktadır.
  • Ayrıca İran, Azerbaycan, Cezayir, Nijerya, Katar gibi ülkelerden doğalgaz almaktadır.

Türkiye’de Doğal gaz Nerelerde Çıkar Nerelerde İşlenir?

    • Kırklareli (Hamitabat)
    • Mardin (Çamurlu)
    • Düzce (Akçakoca) ‘dir
  • Ayrıca Bursa (Ovaakça), Kırklareli (Hamitabat), İstanbul (Ambarlı), İzmir (Aliağa Kombine Çevirim santrali), Samsun, Tekirdağ, Sakarya, Ankara illerimizdeki gibi yaklaşık olarak 220 tane doğalgaz çevirim santrali bulunmaktadır.

LNG Terminali Nedir ?

Doğalgazın sıvılaştırılarak depolandığı yerlere LNG terminali denir. Türkiye’de üç büyük LNG terminali bulunmaktadır. Bunlar;

  • Tuz gölü LNG Terminali
  • Marmara Ereğlisi LNG Terminali
  • Aliağa LNG terminalleridir.

Türkiye’de Hidrolik Enerji ve Santralleri

  • Ülkemiz yüksek ve engebeli bir ülkedir. Akarsularımızın akış hızı yüksektir, dar ve derin vadilerde akarlar. Bu yüzden Avrupa’da Norveç’ten sonra hidrolik enerji potansiyeli en fazla olan ikinci ülkedir.
  • Hidrolik enerji potansiyeli fazla olan bir ülke olmamıza rağmen bu potansiyelin ancak %38 ‘i işletmelerde elektrik enerjisine çevrilebilmektedir.
  • Ülkemizde Doğu Anadolu, Karadeniz gibi engebeli bölgelerimizde hidroelektrik enerji potansiyeli fazla iken, Marmara bölgesi gibi düz bölgelerimizde bu potansiyel düşüktür.
Türkiye’nin en büyük hidroelektrik santralleri Fırat nehri üzerinde kurulan Atatürk, Keban ve Karakaya barajlarıdır. Ayrıca en derin barajımız Çoruh nehri üzerinde bulunan Deriner Barajdır. Deriner Barajı ayrıca Dünya’nın en derin altıncı barajıdır.
Türkiye’de hidroelektrik barajlardan üretilen elektrik enerjisinin yaklaşık yarısı GAP projesi ile yapılan barajlardan üretilmektedir.

Türkiye’de Rüzgar Enerjisi ve Santralleri

  • Rüzgar enerjisi potansiyeli en yüksek olan bölgelerimiz Ege ve Marmara bölgelerimizdir.
  • Ülkemizde üretilen elektrik enerjisinin yaklaşık olarak %7’si rüzgar enerjisi santrallerinden üretilmektedir.
  • Ticari amaç ile kurulan ilk rüzgar enerjisi santrali İzmir (Çeşme-Alaçatı)’ da bulunur. Ayrıca İzmir, Muğla, Aydın, Manisa, Çanakkale, Balıkesir, İstanbul, Osmaniye ve Hatay illerimizde de önemli rüzgar enerjisi santralleri bulunmaktadır.

Türkiye’de Jeotermal Enerji ve Santralleri

  • Yerin derinliklerinde bulunan sıcak su ve buharın jeotermal kaynak olarak ifade edilir.
  • Jeotermal kaynaklardan konutların ısıtılması, seraların ısıtılması ve sağlık turizminde yararlanılmaktadır.
  • Ayrıca jeotermal enerji santrallerinde elektrik enerjisi üretiminde kullanılır.

Türkiye’de Jeotermal Enerji ve Santralleri Nerelerde Bulunur?

Fay hatlarıyla paralellik gösteren jeotermal kaynak ülkemizin bir çok yerinde bulunur.

  • Ülkemizde 198 tane jeotermal kaynak bulunur.
  • Jeotermal enerji potansiyelinin;
    • %79 ‘u Batı Anadolu
    • %8,5 ’i İç Anadolu
    • %7,5 ’i Marmara
    • %4,5 ‘i Doğu Anadolu
    • %0,5 ‘i Diğer bölgelerimizde bulunmaktadır.
  • Türkiye’nin işletmeye açılan ilk jeotermal enerji santrali 1984 yılında hizmete giren Denizli Kızıldere-Sarayköy santralidir.
  • Ayrıca Aydın Salavatlı, Hıdırbeyli ve Germencik ile Çanakkale Tuzla aktif olarak jeotermal enerjinin elektrik enerjisine dönüştürüldüğü santrallerdir.

Türkiye’de Güneş Enerjisi ve Santralleri

  • Türkiye güneş enerjisi potansiyeli yüksek bir ülkedir.
  • Elektrik enerjisi üretmenin yanı sıra sıcak su elde etmek için kullanılır.
  • Ülkemizdeki yıllık ortalama güneşlenme süresi 2741  saattir. ( Günlük ortalama 7,5 saat )
  • Güneş enerjisi en yüksek olan bölgemiz güneşlenme süresi en yüksek olan Güney Doğu Anadolu bölgemizdir. Ardından Akdeniz ve Ege kıyıları gelir.
  • Güneşlenme süresi en az olan bölgemiz Karadeniz Bölgesidir( Yıllık yaklaşık 1700 saat)
  • Ülkemizde 3616 adet güneş santrali toplam elektrik enerjimizin %0,9 ‘unu karşılar.
2019 yılının Kasım ayında Konya-Karapınar’da kurulacak olan 1.000 MWe kapasiteli güneş enerjisi santrali ile dünyanın en büyük güneş santrallerinden birinin inşaatına başlandı.

Türkiye’de Biyokütle ve Biyodizel Enerjisi ve Santralleri

  • Saman, mısır koçanı, aspir, kolza, pamuk atıkları, evsel atıklar ve hayvansal atıklar biyokütle enerjisinin başlıca kaynaklarıdır.
  • Klasik  biyokütle enerjisi elde edilirken odun, bitkisel ve hayvansal kökenli maddeler yakılır.
  • Modern anlamda biyokütle enerjisi elde ederken ise kolza, aspir, ayçiçeği, soya, yağlı tohumlar, hayvansal yağlar, mısır, şeker pancarı kullanılır. Bu maddelerden biyodizel elde edilir.
  • Bitkisel, hayvansal ve şehir atıklarından biyogaz elde edilir.
    DİKKAT!
    Ankara’da bulunan Mamak çöplüğünden elde edilen biyogaz enerjisi ile çevrede bulunan seralar ısıtılır.

Türkiye’de Biyokütle Santralleri Nerelerde Bulunur?

Mersin, Eskişehir, Antalya, İstanbul, Samsun’da biyokütle santralleri bulunur.

Türkiye’de Nükleer Enerji Santralleri

  • Türkiye’de Sinop ve Mersin/Akkuyu olmak üzere iki adet nükleer santralin kurulması planlanmaktadır.
  • Akkuyu nükleer santrali Rus şirket tarafından yapılmaktadır.
  • Mersin/Akkuyu nükleer santralinin ilk ünitesinin 2023 ‘de bitirilmesi hedeflenmektedir.
  • Geçtiğimiz günlerde Akkuyu nükleer santralinin çeşitli kademelerinde görevlendirmek üzere Rusya’ya eğitime giden 245 öğrenciden 88’i mezun olmuştur.
  • Sinop’ta kurulması planlanan nükleer santralimiz ise Japon bir şirket tarafından yapılacaktır.
Ağustos 2019 itibariyle, 31 ülkede 450 nükleer reaktör işletmede, 19 ülkede 52 adet nükleer reaktörde inşa halindedir. Nükleer Güç Santrallerinde üretilen elektrik dünya elektrik arzının %10’una denk gelmektedir. Ülke bazında bakılırsa Fransa elektrik talebinin yaklaşık %72’sini, Ukrayna %53’ünü,İsveç %40’ını, Belçika %39’unu, Avrupa Birliği %28’ini, Güney Kore %24’ünü ve ABD %19’unu nükleer enerjiden karşılamaktadır.

Türkiye’de Madenler (Tüm Madenler)

Ahmet Burak Kargı

2005 yılında Karadeniz Teknik Üniversitesinden mezun oldum, Mersin'de yaşıyorum. 10 yıldır Mersin'in köklü kurumlarında üniversiteye hazırlık ve Kpss coğrafya derslerine hazırlık konusunda adaylara yardımcı oluyorum.Üniversiteye hazırlık ve KPSS coğrafya dersleri soru çözümleri ve konu anlatımlarının bulunduğu bir youtube kanalım var. Ayrıca TYT Coğrafya Konu Anlatım kitabım ve Kpss Coğrafya konu anlatım kitabım bulunuyor.

You may also like...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir