Türkiye’nin Coğrafi Konumu ve Sonuçları

Bu dersimizde Türkiye’nin Coğrafi Konumu ve coğrafi konumun sonuçları etkilerini konuşacağız. Bu derste öğreneceğimiz kavramlar; Türkiye’nin matematik konumu ( Mutlak Konum), Türkiye’nin matematik konumunun sonuçları, Türkiye’nin özel konumu ( Göreceli Konum ), Türkiye’nin özel konumunun sonuçları, özel konum ile matematik konumu nasıl ayırt edebiliriz, Türkiye’nin jeopolitik konumu ve jeopolitik konumda etkili olan unsurlar nelerdir,  Türkiye’nin çevresindeki sorunlar nelerdir sorularının yanıtlarını hep birlikte öğreneceğiz.

Coğrafi konum: Bir yerin dünya üzerindeki konumuna coğrafi konum denilir. Coğrafi konum kavramı iki başlık altında incelenebilir.

  1. Matematik Konum ( Mutlak Konum ): Bir yerin coğrafi konumunun koordinat sistemindeki enlem ve boylamlar ile ifade edilmesidir.
  2. Özel Konum ( Göreceli Konum ): Bir yerin önemli ülkelere, siyasi bölgelere, doğal kaynaklarına, yer şekillerine göre ortaya çıkan kendine göre konumuna göreceli konum denilir. Göreceli konum daha basit bir ifade ile o yerin çevresine göre ayırt edici özellikleridir.

Özel/Göreceli Konum ile Matematik/Mutlak Konum Nasıl Ayırt Edilir?

Bir soru cümlesinin özel konum mu, yoksa matematik konum ile mi ilgili olduğunu anlamak için cümlede bahsedilen durumun temel nedeni bizim bu ayrımı yapmamız için yardımcı olacaktır.

Özel/Göreceli Konum ile İlgili KavramlarMatematik/Mutlak Konum ile İlgili Kavramlar
Yükseklik, Alçaklık, Karasallık, Denizellik, Yer şekilleri (Dağlık, çukur, engebeli , uzanış doğrultusu olması vs.), Kıta, köprü vb.Enlem (Paralel), Boylam (Meridyen), Kuzey Yarım Küre, Güney Yarım Küre, Orta Kuşak – Kutup, Yengeç-Oğlak Dönencesi, Ekvator, Süreler (Grup, tan, gece – gündüz)
Matematik/Mutlak Konum cümlesine örnek
“ Mersin’deki tarım ürünlerinin olgunlaşma süresi Sinop’tan daha kısadır. “ cümlesi MUTLAK konum ile ilgilidir. Çünkü bir tarım ürününün olgunlaşmasını belirleyen faktör sıcaklıktır. Mersin’ in Sinop’tan daha sıcaktır. Bunun nedeni Mersin’in Ekvatora daha yakın olması bu yüzden güneş ışınlarını Sinop’tan daha büyük açı ile almasıdır. Dikkat ederseniz yukarıdaki cümledeki belirtilen iki merkez arasındaki sıcaklık farkını belirleyen temel unsur merkezlerin bulunduğu enlemlerdir (paraleller). Bu yüzden cümlede verilen durum Matematik Konum ( Mutlak Konum ) ile ilgilidir.
Özel/Göreceli Konum cümlesine örnek
“ Ankara’daki tarım ürünlerinin olgunlaşma süresi Erzurum’dan daha kısadır. “ cümlesi ÖZEL konum ile ilgilidir. Çünkü bir tarım ürününün olgunlaşmasını belirleyen faktör sıcaklıktır. Fakat bu cümlede Ankara’nın Erzurum’dan daha sıcak olmasının nedeni Ankara’nın daha alçakta olmasıdır. Yani yükselti ile ilgilidir.

Türkiye'nin Coğrafi Konumu ve Sonuçları 1ÜST SINIR KAVRAMLARI Doğrudan MATEMATİK (MUTLAK) Konum ile ilgilidir. Örneğin;

  • Orman üst sınırı
  • Yerleşme üst sınırı
  • Tarım üst sınırı

Türkiye’nin ÖZEL/GÖRECELİ Konumu ve Sonuçları

  • Türkiye’nin üç tarafının denizlerle çevrili bir yarım ada ülkesi olması.
  • Asya, Avrupa ve Afrika kıtaları arasında doğal bir köprü konumunda olması.
  • İstanbul ve Çanakkale boğazları gibi stratejik ve jeopolitik öneme sahip boğazların bulunması. İstanbul’da bulunan Haliç’e ( Golden Horn) sahip olması
  • Petrol ve doğalgaz üreticisi Doğu ve Ortadoğu ülkeler ile bu enerji kaynakları bakımından fakir Avrupa ülkeleri arasında bir enerji koridoru pozisyonunda olması.
  • Batı’da ; Bulgaristan ve Yunanistan’a, doğuda; Gürcistan, Ermenistan, Azerbaycan (Nahcivan) ve İran’a, güney’ de ; Irak ve Suriye’ye komşu olması.
  • Oluşumunu geç tamamlamış genç bir ülke olması yüzünden Alp-Himalaya kıvrım sisteminin etkisi ile yüksek ve engebeli bir ülke olması.
  • Genç oluşumlu olmasından dolayı tektonik hareketlerin, deprem riskinin, sıcak su kaynaklarının ve jeotermal enerji potansiyelinin fazla olması.
  • Yükseltinin batından doğuya doğru artması buna bağlı olarak sıcaklığın azalması.
Türkiye'nin Coğrafi Konumu ve Sonuçları 2Güney’den kuzeye doğru gidildikçe sıcaklığın azalması ENLEM- SICAKLIK ilişkisi ile ilgilidir. Yani MATEMATİK KONUMUMUZUN sonucudur.
  • Dünya’daki bir çok bölgesel ve küresel örgüte üye olması.
  • Aynı anda dört mevsim özelliklerinin görülmesi.
Türkiye'nin Coğrafi Konumu ve Sonuçları 2Mevsimler arasında sıcaklık farklarının fazla olması diğer bir ifade ile ilkbahar, yaz, sonbahar, kış mevsimlerinin yani dört mevsimin belirgin olarak yaşanması Türkiye’nin ORTA Kuşak ’ta olmasının sonucu yani Matematik konumunun sonucudur.
  • Kısa mesafede yer şekillerinin değişmesi ve buna bağlı olarak bitki örtüsü ve tarım ürünü çeşitliliğinin fazla olması.
  • Endemik bitki türlerinin fazla olması.
  • Tarihin başından beri farklı kültür ve medeniyetlere ev sahipliği yapmış olması.
  • Zengin yer altı ve yer üstü kaynaklarına sahip olması

Jeopolitik Konum Nedir?

Bir ülkenin coğrafi konum özelliklerinin ülkenin dış siyasetine ve politikasına olumlu anlamda etki etmesine Jeopolitik Konum denir.

Jeopolitikte etkili olan unsurlar nelerdir?

Değişmeyen Unsurlar

  • Stratejik kaynaklar
  • Coğrafi bütünlük
  • Ülkelerin coğrafi şekli (Kıyı, Kara, Y. Ada ve Ada devleti olması vb.)
  • Jeolojik ve Jeomorfolojik özellikler. (Jeolojik: Yerin içi yapısı ile ilgili, Jeomorfolojik: Yer şekilleri)
  • Su
  • İklim
  • Coğrafi konum

Değişen Unsurlar

  • Politik değerler
  • Askeri değerler
  • Sosyal – Kültürel değerler
  • Kültürel değerler
  • Bilimsel ve teknolojik değerler
  • Ekonomik değerler

Zaman

Türkiye’nin Sınır Kapıları

Türkiye’nin sınır kapıları konusunu bu dersimizde sadece ülke ve ülke ismi olarak vereceğim. İlerleyen konularda Türkiye’nin Sınır Kapıları ile ilgili olarak daha detaylı bir ders içeriği bulabileceksiniz.

*(D): Demiryolu bağlantısı var. (K): Kapalı

  • Yunanistan: İpsala, Uzunköprü(D), Pazarkule
  • Bulgaristan: Dereköy, Kapıkule(D), Hamzabeyli
  • Gürcistan: Sarp, Posof(Türkgözü), Aktaş
  • Ermenistan: Akyaka(K), Alican(K)
  • İran: Esendere, Kapıköy(D), Gürbulak,Borualan (Iğdır) (K)
  • Nahçivan (Azerbaycan): Dilucu
  • Irak: Habur, Üzümlü
  • Suriye: Zeytindalı (Hatay), Yayladağı (Hatay), Cilvegözü (Hatay), İslahiye (Gaziantep), Çobanbey (Gaziantep), Karkamış (Gaziantep), Öncüpınar (Kilis), Akçakale (Şanlıurfa), Ceylanpınar (Şanlıurfa), Mürşitpınar (Şanlıurfa), Şenyurt (Mardin), Girmeli (Mardin), Cizre (Şırnak)
Türkiye'nin Coğrafi Konumu ve Sonuçları 4
Bulgaristan ve Yunanistan ile sınır kapılarımız
Türkiye'nin Coğrafi Konumu ve Sonuçları 5
Gürcistan ve Ermenistan ile Sınır Kapılarımız
Nahcivan, İran ve Irak sınır kapılarımız
Nahcivan, İran ve Irak sınır kapılarımız
KAPIKULE Sınır kapısı Türkiye’nin Avrupa’ya giriş ve çıkışların en yoğun olduğu ve trafiği en yüksek sınır kapımızdır.
Türkgözü sınır kapısı Sarp sınır kapısının alternatifidir
Kapıköy sınır kapısının İran ile demiryolu bağlantısı bulunmaktadır.
En aktif ticari sınır kapılarımız Kapıkule ile Habur’dur. Üzümlü sınır kapısı Habur ‘a alternatif oluşturur.

Türkiye’nin MATEMATİK/MUTLAK Konumu ve  Sonuçları

Türkiye'nin Coğrafi Konumu ve Sonuçları 6
Türkiye’nin Matematik Konumu/Koordinatları

Türkiye:

  • 26. ve 45. Doğu meridyenleri ile
  • 36. ve 42.Kuzey paralelleri arasında bulunur.

Türkiye’nin Kuzey Yarım Kürede Olmasının Sonuçları

Türkiye'nin Coğrafi Konumu ve Sonuçları 7
Türkiye’nin Kuzey yarım Küre’de olmasının sonuçları

Türkiye Kuzey Yarım Kürede olduğu için Güneyden kuzeye gidildikçe ;

  • Güneş ışınlarının geliş açısı daralır.
  • Güneş ışınlarının atmosferdeki tutulma oranı artar.
  • Sıcaklık azalır. ( Enlem – Sıcaklık ilişkisi )
  • Kuzeyden esen rüzgârlar sıcaklığı azaltır.
  • Güneyden esen rüzgarlar sıcaklığı artırır.
  • Buharlaşma azalır.
  • Denizlerin tuzluluk oranları azalır.
  • Yerçekimi artar.
  • Çizgisel hız azalır.
  • Tarım, yerleşme, orman üst sınırı azalır.
  • Kalıcı kar alt sınırı azalır.
  • Ekinoks zamanları dışında gece gündüz süre farkı artar

Türkiye’nin Orta Kuşakta Olmasının Sonuçları

Türkiye'nin Coğrafi Konumu ve Sonuçları 8

Türkiye orta kuşak ülkesi olduğu için;

A>kdeniz iklim kuşağında bulunur
B>atı rüzgarları görülür
C>ephesel yağışlar görülür
D>ört mevsim belirgindir.

Türkiye’de aynı anda 4 mevsimin yaşanması -> Özel Konum

Türkiye’de dört mevsimin belirgin yaşanması -> Matematik Konum

Türkiye’nin Dönenceler Dışında Olmasının Sonuçları

Türkiye'nin Coğrafi Konumu ve Sonuçları 9
Türkiye’nin Dönenceler Dışında Olmasının Sonuçları

Yukarıdaki şekilde Güneş ışınlarının dik olarak geldiği uç enlemler verilmiştir.

Buna göre güneş ışınları dik (90° ‘lik ) açıyla;

  • 21 Mart’ta Ekvator’a
  • 21 Haziran’da Yengeç Dönencesine
  • 23 Eylül’de ikinci kez Ekvatora
  • 21 Aralık’ta ise Oğlak Dönencesine gelir.
  • Dönencelere yılda 1 defa dik açıyla gelirken, Dönence dışında kalan yerlere hiç dik açıyla gelmez.

Türkiye dönence dışında yer aldığı için;

  • Güneş ışınları hiçbir zaman dik açıyla gelmez
  • Gölge hiçbir zaman sıfır olmaz

Türkiye’nin Kuzey Yarım Kürede Yengeç Dönencesinin Dışında Olmasının Sonuçları

Türkiye'nin Coğrafi Konumu ve Sonuçları 10
Türkiye’nin Kuzey Yarım Kürede Yengeç Dönencesinin Dışında Olmasının Sonuçları
  • Güneş ışınlarını yıl boyunca hep güneyden alır. Güney yamaçlar genellikle daha sıcaktır.
  • Bakı yönü daima güneydir.
  • Cismin Gölgesi Daima Kuzeye Düşer
Türkiye'nin Coğrafi Konumu ve Sonuçları 11
Kalıcı kar Sınırları
Türkiye’de genellikle bakı etkisi nedeniyle dağların güney yamaçları daha sıcaktır bu yüzden dağların güney yamaçlarında;

  • Orman üst sınırı daha yüksek
  • Kalıcı kar sınırı daha yüksek
  • Tarım üst sınırı daha yüksek
  • Yerleşme üst sınırı daha yüksektir.
DİKKAT!
KARADENİZ Kıyılarında bulunan dağların kuzey yamaçları denizellik etkisi yüzünden daha sıcak olur. Bu durum bakı ile çelişir.
DİKKAT!
ENLEM – SICAKLI ilişkisinin çelişmesine ANOMALİ denir.

Aynı Enlem Üzerinde Bulunan Merkezlerin Ortak Özellikleri

  • Ekvatora olan kuş uçuşu uzaklığı aynıdır.
  • Kutup noktalarına olan kuş uçuşu uzaklıkları aynıdır.
  • İki farklı merkezdeki aynı boydaki cisimlerin öğle vaktindeki gölge boyları aynıdır.
  • Yıl boyunca güneş ışınlarının gelme açıları aynıdır.
  • Güneşin ufuk düzlemindeki yükseltisi aynıdır.
  • Yer çekimleri aynıdır.
  • Herhangi bir gündeki gece ve gündüz süreleri aynıdır.
  • Gece ve gündüz süre farkları aynıdır.
  • Çizgisel hızları aynıdır.
  • Grup ve tan süreleri aynıdır.

Özel tarihlerde Türkiye’de Gerçekleşen Durumlar

21 Mart ve 23 Eylül’de Türkiye’de Yaşanan Durumlar

Güneş ışınları 21 Mart ve 23 Eylül tarihlerinde Dünya’nın tam ortası olan Ekvator’a dik açı ile gelir bu yüzden aydınlanma çemberi Dünya’ yı tam ortadan iki eşit parçaya böler

Türkiye'nin Coğrafi Konumu ve Sonuçları 12
21 Mart ve 23 Eylül’de Türkiye’de gerçekleşen durumlar

21 Mart ve 23 Eylül tarihlerinde Türkiye’de;

  • Ekinoks yani gece gündüz eşitliği yaşanır.
  • 21 Mart tarihinden sonra gündüzler 12 saatten daha uzundur.
  • 23 Eylül tarihinden sonra geceler 12 saatten daha uzundur.

21 Haziran’da (Yaz Gün Dönümü) Türkiye’de yaşanan durumlar

Türkiye'nin Coğrafi Konumu ve Sonuçları 13
21 Haziran’da Türkiye’de gerçekleşen durumlar
  • Güneş ışınları 23 ° 27 ‘ YENGEÇ DÖNENCESİNE DİK AÇI İLE GELİR
  • En uzun gündüz en kısa gece yaşanır.
  • Güneyden kuzeye doğru gündüz uzar.
  • Bu tarihten sonra gündüzler kısalmaya başlar
  • 21 Haziran ile 21 Aralık arasında gündüzler sürekli kısalır.

21 Aralık’ta (Kış Gün Dönümü) Türkiye’de yaşanan durumlar

Türkiye'nin Coğrafi Konumu ve Sonuçları 14
21 Aralık ‘ta Türkiye’de hangi durumlar gerçekleşir
  • Güneş ışınları 23 ° 27 ‘ OĞLAK DÖNENCESİNE DİK AÇI İLE GELİR
  • Türkiye’de ve tüm kuzey yarım kürede en uzun gece en kısa gündüz yaşanır.
  • Güneyden kuzeye doğru gece uzar.
  • Bu tarihten sonra gündüzler uzamaya başlar .
  • 21 Aralık ile 21 Haziran arasında gündüzler sürekli uzar.

Türkiye’nin Bulunduğu Boylamın (Merdiyenlerin) Etkileri ve Sonuçları

Öğle Vakti: Bir yere güneş ışınlarının gün içerisinde en dik açıyla geldiği andır ayrıca gölge boyunun en kısa olduğu andır. (Güneşin En tepede olduğu an). Bir yerin öğle vakti günü tam ortadan ikiye bölen andır.

Türkiye'nin Coğrafi Konumu ve Sonuçları 15

Yerel saat: Öğle vakti yaşandığı anda saatimizi 12:00 ‘ye ayarlarsak bulunduğumuz meridyenin yerel saatini bulmuş oluruz.

Türkiye'nin Coğrafi Konumu ve Sonuçları 16

Türkiye 26 – 45 Doğu meridyenleri arasında yer alır. Bunun sonucunda;

  • En batısı ile en doğusu arasında 19 boylam ( Meridyen) fark vardır. İki boylam arası Dünya’nın her yerinde 4 dakikadır.
  • En batısı ile en doğusu arasında 76 dakikalık zaman farkı vardır.(1 saat 16 dakika)
  • Doğunun yerel saati ileri batının yerel saati geridir.
  • Doğuda güneş erken doğar geç batar.
  • Türkiye sınırlarından 2. ( 30° DM ) ulusal/ortak saat dilimi ve 3. ( 45° DM ) ulusal saat dilimi geçmektedir.
  • Ancak 2016 Eylül ayında alınan karar ile Türkiye’de ileri ve geri saat uygulaması sona ermiştir. Bunun yerine 3. saat diliminden geçen Iğdır’ın yerel saati yıl boyunca ortak/ulusal saat olarak kullanılmaktadır.Türkiye'nin Coğrafi Konumu ve Sonuçları 17
  • Doğu batı genişliği fazla olan ülkeler aynı anda birden fazla ortak saat kullanırlarken, Türkiye gibi doğu batı genişliği fazla olmayan ülkeler aynı anda sadece 1 ortak saat kullanırlar. Bu durum Türkiye’nin Matematik (Mutlak) Konumunun sonucudur.

Aynı Boylam (Meridyen) Üzerinde Bulunan Merkezlerin Ortak Özellikleri

Türkiye'nin Coğrafi Konumu ve Sonuçları 18

Yukarıdaki enlem ve boylam dereceleri verilen A ve B merkezlerinin koordinat düzlemindeki görüntüsü aşağıdaki gibidir.

Türkiye'nin Coğrafi Konumu ve Sonuçları 19

  • Gölge Boyunun en kısa olduğu an (12.00)
  • Gün içinde güneşin ufuk üzerinde en yükseğe geldiği an ( 12.00 )
  • Güneşin gün içinden en büyük açıyla geldiği an
  • Öğle vakti
  • Yerel saat
  • Ulusal (Ortak Saat)
  • Başlangıç meridyeni ile aralarındaki zaman farkı

AYNI BOYLAM ÜZERİNDE BULUNAN MERKEZLERİN FARKLI ÖZELLİKLERİ

  • Güneş ışınlarının geliş açısı
  • Güneşin öğle vaktindeki ufuktaki yükseltisi.
  • Güneşin doğuş ve batış anları (Aynı meridyen üzerinde yer alan merkezlerde güneşin doğuş ve batış anları sadece ekinoks tarihlerinde – 21 Mart ve 23 Eylül – aynı olur. Diğer zamanlarda aynı olmaz)Türkiye'nin Coğrafi Konumu ve Sonuçları 17
  • Başlangıç meridyenine olan uzaklıkları (Meridyenler arası ekvatorda 111 km kutuplara doğru azalır.)Türkiye'nin Coğrafi Konumu ve Sonuçları 17

TÜRKİYE’NİN ÇEVRESİNDEKİ BÖLGESEL SORUNLAR

Doğrudan Etkili Sorunlar

  • Irak Sorunu
  • Batı Trakya Sorunu
  • Kıbrıs Sorunu
  • Ege Denizindeki Kıta sahanlığı sorunu

 

 

 

 

 

 

 

 

Ahmet Burak Kargı

2005 yılında Karadeniz Teknik Üniversitesinden mezun oldum, Mersin'de yaşıyorum. 10 yıldır Mersin'in köklü kurumlarında üniversiteye hazırlık ve Kpss coğrafya derslerine hazırlık konusunda adaylara yardımcı oluyorum.Üniversiteye hazırlık ve KPSS coğrafya dersleri soru çözümleri ve konu anlatımlarının bulunduğu bir youtube kanalım var. Ayrıca TYT Coğrafya Konu Anlatım kitabım ve Kpss Coğrafya konu anlatım kitabım bulunuyor.

2 thoughts on “Türkiye’nin Coğrafi Konumu ve Sonuçları

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir