Türkiye’de Görülen Kıyı Tipleri ve Özellikleri

Bu dersimizde Türkiye’de görülen kıyı tipleri ve bu kıyı tiplerinin oluşumları  ve özellikleri konusunu inceleyeceğiz.

Türkiye’de Görülen Kıyı Tipleri

Türkiye’de Boyuna Kıyı Tipi

Dağların kıyıya paralel olduğu kıyılardır. Akdeniz ve Karadeniz kıyıları örnektir.

Türkiye'de Görülen Kıyı Tipleri ve Özellikleri 1
Boyuna Kıyı Tipine Örnekler

Boyuna kıyıların özellikleri;

  • Kıyılar yüksektir. Bu yüzden derinlik fazla (kıta sahanlığı dar), dalga aşındırması etkin, falez oluşumu yaygındır.
  • Kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşım zor, yol yapım maliyetleri yüksek ulaşım ancak doğal geçitler ve tüneller ile sağlanabilir.
  • Denizel iklim iç kısımlara kadar sokulamaz.
  • Kıyılar sade bir yapıya sahiptir. Girinti çıkıntı azdır. Kıyıda koy, körfez, ada, yarımada gibi yer şekillerine az rastlanır.

Türkiye’de Enine Kıyı Tipi

Enine kıyının görüldüğü yerlerin özellikleri;

Türkiye'de Görülen Kıyı Tipleri ve Özellikleri 2
Türkiye’de Ege kıyıları enine kıyı tipine örnektir.
  • Kıyı ile iç kesimler arasında ulaşım kolay, yol yapım maliyetleri düşük olur.
  • Kıyı çok girintili çıkıntılı bir yapıya sahiptir.
  • Kıyıda koy, körfez, ada, yarımada gibi yer şekilleri fazladır.
  • Kıyı derinliği az (kıta sahanlığı geniş) delta oluşumu kolay, falez oluşumu zordur.
  • Türkiye’de Ege kıyıları enine kıyı tipine örnektir.
  • Denizel iklim iç kesimlere kadar sokulabilir.

Türkiye’de Limanlı Kıyı Tipleri

Koy ya da körfezlerin giriş kısımlarının kıyı oklarıyla büyük kısmının kapanmasıyla ya da geniş tabanlı vadilerin deniz sularıyla dolması sonucunda oluşmuştur. Koy yada körfezin ön tarafı kıyı oklarınca kapanırsa kıyı okları doğal dalgakıranlar haline gelir böylelikle bu koy yada körfezler doğal liman haline gelirler.

Türkiye’de Limanlı Kıyı tipine en güzel örnekleri;Kuzey Ege kıyıların, Büyük Çekmece ve Küçük Çekmece kıyılarıdır.

Türkiye’de Dalmaçya Kıyı Tipi

Denize paralel uzanan dağlar arasındaki vadilerin denizin yükselmesi sonucunda sular altında kalmasıyla oluşur. Böylece dağlar ve tepeler kıyıya paralel uzanan ada görünümü alırlar.

Türkiye'de Görülen Kıyı Tipleri ve Özellikleri 3
Türkiye’de Dalmaçya Tipi Kıyılar ve görüldüğü yerler.

Türkiye’de Akdeniz’ de Antalya, Kaş, Kale, Fethiye kıyıları Dalmaçya Tiği kıyılara örnektir.

Türkiye’de RİA Tipi Kıyılar

Eski akarsu yataklarının veya vadilerinin denizin ilerlemesi sonucunda sular altında kalması sonucunda oluşurlar. İstanbul Boğazı, Çanakkale boğazı ve İstanbul’da bulunan Haliç kıyıları bu şekilde oluşmuştur ve Ria tipi kıyılara örnek gösterilebilir.

 

Türkiye'de Görülen Kıyı Tipleri ve Özellikleri 4

Türkiye’de Kalanklı Kıyı Tipi

Karstik vadilerin deniz seviyesine kadar uzandığı yerlerde oluşur. Mersin – Silifke arası en belirgin örnektir.

 

Türkiye’de Görülmeyen Kıyı Tipleri

Türkiye’de görülmeyen kıyı tipleri ve bu kıyı tiplerinin neden Türkiye’de görülmediğini bilmenizde çok büyük yarar var. Çünkü daha önceki yıllarda ÖSYM’ Türkiye’de Görülmeyen Kıyı Tiplerini ve bu kıyı tiplerinin neden Türkiye’de görülmediği konusunu sınava giren adaylara yöneltmişti.

Watt Kıyı Tipi

Gel-git olayının etkili olduğu yerlerde görülür. Gel-git’ in en etkili olduğu yerler okyanus kıyılarıdır.

Türkiye’nin okyanusa kıyısı olmadığı için gelgit çok fazla etkili değildir ve WATT kıyı tipi Türkiye’de görülmez bu Türkiye’nin özel konumunun sonucudur

Haliç Tipi Kıyı

Türkiye'de Görülen Kıyı Tipleri ve Özellikleri 5
Haliç Tipi Kıyılar

Yükseltisi az ve akarsularla hafifçe yarılmış bir platonun veya tepelik bir alanda bulunan vadilerin aşağı kesimlerinin gelgit olayları sonucunda sular altında kalmasıyla oluşan kıyı tipidir.

DİKKAT!
Türkiye’de HALİÇ tipi kıyı görülmez. İstanbul’da yer alan HALİÇ oranın özel ismidir. İstanbul’da bulunan HALİÇ Ria tipi kıyıdır.
DİKKAT!
Türkiye’de haliç tipi kıyının görülmemesi özel konum sonucudur.

Fiyort Tipi Kıyı

Eski buzul vadilerinin sular altında kalmasıyla oluşan kıyı tipine denir. Fiyort tipi kıyıların bulunduğu bölgelerde çok sayıda koy, körfez ve yarımada bulunur. İskandinav yarımadasında fiyortlar yaygındır

DİKKAT!
Türkiye’de Fiyort kıyı tipinin görülmez bunun nedeni; Türkiye’nin orta kuşakta olması ve bu yüzden buzulların kıyılarımızda etkili olamamasıdır. Yani matematik konumumuz yüzünden Türkiye’de fiyortlara rastlanmaz.

Skayer Tipi Kıyı

Buzulların oluşturduğu hörgüç kayalar ve morenlerin sular altında kalmasıyla meydana gelen kıyı tipleridir.

DİKKAT!
Türkiye’de enlem etkisi yüzünden (Fiyortların görülmeme nedeni ile aynı neden) Skayer kıyı tipi görülmez.

Türkiye’de Görülen Kıyı Tipleri Haritası

Türkiye'de Görülen Kıyı Tipleri ve Özellikleri 6
Türkiye’de Görülen Kıyı Tipleri Haritası

 

Ahmet Burak Kargı

2005 yılında Karadeniz Teknik Üniversitesinden mezun oldum, Mersin'de yaşıyorum. 10 yıldır Mersin'in köklü kurumlarında üniversiteye hazırlık ve Kpss coğrafya derslerine hazırlık konusunda adaylara yardımcı oluyorum.Üniversiteye hazırlık ve KPSS coğrafya dersleri soru çözümleri ve konu anlatımlarının bulunduğu bir youtube kanalım var. Ayrıca TYT Coğrafya Konu Anlatım kitabım ve Kpss Coğrafya konu anlatım kitabım bulunuyor.

One thought on “Türkiye’de Görülen Kıyı Tipleri ve Özellikleri

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir